Dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo – Bảo tồn, nhân rộng, phát triển và thương mại hoá Sa sâm Việt

Tại cuộc thi “Dự án khởi nghiệp lần thứ 4 năm 2018, với chủ đề: “Phát triển tài nguyên bản địa bằng sức mạnh công nghệ” do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp TP HCM- BSA cùng các đối tác chiến lược tổ chức, cuộc thi thu hút 159 dự án, ý tưởng tham gia. Sau vòng bán kết, Bến Tre có 07 dự án lọt vào vòng chung kết trong tổng số 11 dự án của khu vực ĐBSCL. Một số dự án của Bến Tre được đánh giá rất cao cho ngôi quán quân. Trong đó, có dự án: “Bảo tồn, nhân rộng, phát triển và thương mại hóa sa sâm Việt của Công ty Cổ phần Sa sâm Việt, do ông Phù Tường Nguyên Dũng làm Tổng Giám đốc. Đây là kết quả của quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, bảo tồn và phát triển một loài tài nguyên bản địa quý báu của vùng đất Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre.

Cách đây 10 năm, ông Phù Tường Nguyên Dũng đã nghe nói và biết đến cây sa sâm, một loại cây bản địa, phát triển nhiều ở vùng giồng cát ven biển huyện Thạnh Phú. Biết là vậy, nhưng vị Tổng giám đốc trẻ này chưa có dịp nghiên cứu. Mãi đến khi phong trào khởi nghiệp do Tỉnh ủy phát động cùng với suy nghĩ, tại sao có sâm Ngọc Linh Việt Nam, sâm Hàn Quốc, sâm Triều Tiên, trà Mát-cha Nhật Bản… Trong khi đó, Bến Tre có một loại sâm quý nhưng chưa được nghiên cứu sâu, làm cho cây bản địa này trở thành một thương hiệu Sâm Việt. Từ những suy nghĩ, trăn trỡ như thế, doanh nhân Phù Tường Nguyên Dũng quyết định bắt tay vào thực hiện Dự án: “Bảo tồn, nhân rộng, phát triển và thương mại hóa cây sa sâm”.

Sa sâm có tên khoa học học là Launaea Sarmentosa, thuộc họ Cúc. Sa Sâm được cho là cây “nhân sâm” quý. Từ lâu, cây đã phát triển tốt trên vùng đất giồng cát ven biển ở huyện Thạnh Phú. Đây là loại cây thảo có sức sống tốt, phần gốc rễ hơi dày, có hình trụ tròn, đôi khi phân nhánh và to hơn phần thân, thân dài 20-30cm, mảnh, mọc bò, đâm rễ và mang hoa ở các đốt. Lá mọc thành hình hoa thị ở gốc, chia thuỳ lông chim, dài 3-8cm, rộng 5-15mm, thon hẹp dần ở gốc, thùy tận cùng hình tam giác lớn hơn, các thùy bên hình tam giác, tù, các thùy gốc càng xuống càng hẹp dần. Cụm hoa đầu màu vàng, ở gốc cây hoặc ở các đốt, có cuống ngắn, thường mọc đơn độc hoặc thành ngù ít hoa. Quả bế hình trụ, có mào lông dễ rụng.
 

 Trang trại sa sâm VietGAP.


Trước khi có dự án nghiên cứu của Công ty Cổ phần Sa Sâm Việt thì chưa có một nghiên cứu khoa học mang tính hệ thống về loài cây này, chỉ biết rằng, đây là vị thuốc nam, được bà con thu hái vào hai thời điểm chính, vào các tháng 3 đến tháng 4 và từ tháng 8 đến 9 để làm thuốc, phục vụ trong gia đình. Về tính tính vị, công năng thì sa sâm nam có vị ngọt, nhạt, hơi đắng, tính mát, vào kinh phế, có tác dụng bổ, mát phổi, giảm ho, long đờm, lợi sữa, nhuận tràng, lợi tiểu.

Kết quả thử nghiệm cho thấy, sa sâm là loại cây có giá trị cao về y-dược, được dùng nhiều trong y học cổ truyền, toàn bộ thân, rễ, lá của cây đều được sử dụng. Trong sa sâm có một dược chất quý đó là Saponin. Ngoài ra, sa sâm còn chứa nhiều hợp chất quý như tinh dầu, acid triterpenic, β-sitosterol, polysaccharid, nhiều dẫn chất coumarin, dẫn chất của psoralen và scopoletin… có tác dụng giãn mạch, tăng trương lực cơ tim, trừ đàm và kháng trực khuẩn. Theo y học cổ truyền thì sa sâm có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, tác động vào kinh phế, vị. Công dụng dưỡng âm thanh phế, tả hỏa, chỉ thấu, ích vị sinh tân. Điều này cho thấy, sa sâm là vị thuốc nam quý, đã và đang được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền.

Một số báo cáo nghiên cứu của các nhà khoa học Ấn Độ tìm thấy trong Launaea Sarmentosa người ta tìm thấy một số hoạt chất như Saponin triterpen 3-O cho tác dụng kháng một số loại nấm, hopenol b, glutenol, các hợp chất phenol và fllavonoid acid gallic, quecertin. Năm 2002, một nghiên cứu liên kết giữa Việt – Nhật tìm kiếm tác dụng chống oxi hoá từ 77 loài thảo dược tại nước ta, trong đó có Launaea sarmentosa. Đến 2010, nghiên cứu thuộc trường Đại học Gulbarga, Ấn Độ so sánh tác dụng chống oxi hoá của các loại dịch chiết lá Sa Sâm. Kết quả cho thấy rằng, dịch chiết ethanol từ lá của Launaea sarmentosa được xem là có tiềm năng cho tác dụng chống oxy hoá tốt hơn cả.

Năm 2013, các đặc tính dược học của rễ cây Launaea sarmentosa được nghiên cứu và công bố các đặc tính về hình thái giải phẫu rễ và các phân tích định tính. Việc sàng lọc sơ bộ cho thấy sự hiện diện của các hợp chất alkaloids, tannin và steroid, v.v... Nghiên cứu cũng đã tìm hiểu và khẳng định cho đến nay vẫn chưa có tài liệu nào về cây trồng này trên thế giới. Nguồn thông tin duy nhất hiện có được giữ bởi người bản xứ và các bác sĩ y học cổ truyền.

Đến năm 2014, một nhóm nghiên cứu người Banglades lại tiếp tục tiến hành đánh giá tác dụng giảm đau, chống sốt rét và chống viêm của chiết xuất methanolic từ thân, vỏ cây và lá của hai loài Launaea sarmentosa và Aegialitis rotundifolia. Kết quả nghiên cứu đề xuất rằng chiết xuất methanol của Launaea sarmentosa và Aegialitis rotundifolia có tác dụng dược lý phụ thuộc liều phụ trợ cho việc sử dụng điều trị của nó trong y học dân gian có thể qua trung gian thông qua việc ức chế hoặc ngăn chặn phóng thích prostaglandin và hoạt động của các chất phóng xạ như histamine, serotonin và kinin.

Từ những kết quả phân tích đánh giá như đã nêu trên, công ty Cổ phần Sa Sâm Việt đã tập trung nghiên cứu, hoàn thiện các dòng sản phẩm từ sa sâm Việt với mong muốn khởi nghiệp từ chính mảnh đất quê hương Đồng Khởi, xây dựng thương hiệu từ chính những sản phẩm bản địa, đồng thời mong muốn có thêm một số sản phẩm mới, có tính khác biệt, đặc trưng của Bến Tre. Từ đó, công ty Cổ phần Sa Sâm Việt đã thuê 1,5 ha đất tại ấp Thạnh Lợi, xã Thạnh Hải, huyện Thạnh Phú để làm trang trại trồng cây sa sâm nguyên  liệu.
 

 Thu hoạch sa sâm.

Là loại cây Nam dược, nên để khai thác tiềm năng dược tính của sa sâm, đòi hỏi phải có nhiều nghiên cứu về cách trồng. Qua nghiên cứu và được sự hỗ trợ của các nhà khoa học về nông nghiệp và Trường Đại học Nguyễn Tất Thành - TP HCM, Công ty Cổ phần Sa sâm Việt quyết định đầu tư sản xuất cây sa sâm nguyên liệu theo hướng hữu cơ với mục đích làm giảm Nitrat và tăng hàm lượng Sapomin của cây sa sâm từ 3,45% trong tự nhiên lên 12,54%. Chính vì thế, quy trình trồng hết sức nghiêm ngặt. Công ty áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và đã được được công ty cổ phần chứng nhận và giám định VINACERT chứng nhận vào ngày 10 tháng 8 năm 2018 cho diện tích 1,5 ha trồng cây sa sâm nguyên liệu, với sản lượng 150 tấn/năm.
 

 Phân loại sa sâm.


Để chế biến sa sâm ra các loại thực phẩm chức năng và mỹ phẩm, công ty Cổ phần Sa sâm Việt đã đầu tư kinh phí xây dựng nhà xưởng, nhà làm việc tại trang trại, xưởng sơ chế nguyên liệu, xưởng sản xuất thực phẩm chức năng, xưởng sản xuất mỹ phẩm. Bên cạnh đó, là các loại máy móc, thiết bị, công nghệ hiện đại như: máy sấy lạnh, công suất 90kg/ngày; máy xoa, công suất 50 kg/ngày; máy nghiền, công suất 150 kg/ngày; máy xay, công suất 7 kg/ngày; máy trộn, công suất 50 kg/ngày; máy định lượng, công suất 15.000 túi/ngày; máy đóng gói, công suất 15.000 túi/ngày; máy đóng gói trà túi lọc, 20.000 túi/ngày; máy hàn túi, 20.000 túi/ngày…
 

 Chế biến sản phẩm sa sâm.


Tất cả các công đoạn sản xuất đều tuân thủ quy trình an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn đã được chứng nhận như HACCP; ISO 9001:2015. Quy trình chế biến các sản phẩm từ sa sâm trãi qua nhiều công đoạn. Cây sa sâm trồng ở trang trại được thu hoạch, sau đó, công nhân tiến hành phân loại, làm sạch. Sa sâm được đưa vào bồn rửa có sục khí, nhằm loại bỏ cát, đất bám dính. Sau đó, chuyển qua bồn ngâm ozone với khoảng thời gian theo quy định. Sau công đoạn rửa sạch, sa sâm được đưa vào sấy lạnh, nên vẫn giữ màu xanh. Nguyên liệu được sấy khô, sau đó, nghiền, xay nhuyển thành bột sa sâm.
 

 Sản phẩm bột sa sâm.


Từ công tác đầu tư nghiên cứu, đến hôm nay, Công ty cổ phần Sa sâm Việt đã thu được kết quả khả quan về sa sâm Việt như: Bảo tồn, nhân giống và hoàn thiện quy trình trồng sa sâm Việt theo hướng hữu cơ, tạo ra một số sản phẩm mới từ sa sâm có giá trị gia tăng cao như Bột sâm Việt, Sâm 3 trong 1 và Trà sâm túi lọc. Các sản phẩm của công ty giúp tăng cường sức khỏe, đẩy lùi bệnh tật, làm đẹp, giúp mọi người có cuộc sống hạnh phúc, thích ứng với sự biến đổi của thiên nhiên, nhất là điều kiện biến đổi khí hậu toàn cầu.
 

 Sản phẩm mỹ phẩm từ sa sâm.


Không chỉ dừng lại ở công tác bảo tồn, nhân giống, phát triển và thương mại hóa sản phẩm, công ty cổ phần Sa sâm Việt còn có khát vọng vươn xa. Đó là phát triển sa sâm gắn với sự phát triển của du lịch Bến Tre nói chung và của huyện Thạnh Phú nói riêng; biến vùng quê biển Thạnh Phú trở thành những làng du lịch mang tên Sa sâm Việt. Ông Nguyên Dũng cho biết, khi dự án Sa sâm Việt hoàn thiện, công ty sẽ kết hợp khai thác phát triển sa sâm gắn với du lịch. Để làm được điều này, công ty đầu tư mô hình trang trại để cho người dân vùng quê biển Thạnh Phú tham quan. Sau đó, vận động người dân tham gia trên mãnh đất của mình. Người dân trồng, công ty sẽ hỗ trợ về chi phí, kỹ thuật và thu mua lại. Bên cạnh trồng sa sâm, công ty sẽ hỗ trợ người dân xây dựng làng du lịch, thu hút khách tham quan và mua sa sâm kết hợp với du lịch biển Thạnh Phú.

Dự án: “Bảo tồn, nhân giống, phát triển và thương mại hóa sa sâm Việt” của Công ty Cổ phần Sa sâm Việt là một trong những dự án khai thác tiềm năng các loài bản địa tại Bến Tre. Dự án đã được Tỉnh ủy, UBND đánh giá rất cao. Bên cạnh đó, Sở KH&CN xác định đây là dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Thời gian qua, Bến Tre đã và đang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp; trong đó, Tỉnh ủy, UBND tỉnh xem việc xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thúc đẩy, hỗ trợ các hoạt động khởi nghiệp là một chương trình đột phá nhằm tạo thế tăng tốc, vượt qua khó khăn và phấn đấu đưa mức sống người dân Bến Tre ngang bằng với các tỉnh, thành trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long thông qua việc cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng, Nhà nước về khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp thành những cơ chế, chính sách cụ thể của địa phương.

Với sự nhạy bén của một doanh nhân, niềm đam mê nghiên cứu tài nguyên bản địa giàu tiềm năng, cùng động lực của phong trào khởi nghiệp, sự hỗ trợ của Tỉnh ủy, UBND, các cơ quan ban ngành liên quan, các nhà khoa học Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, Đại học Bách khoa, đại học quốc gia TP HCM, ông Phù Tường Nguyên Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sa sâm Việt cùng toàn thể cán bộ, nhân viên công ty đã nghiên cứu thành công và thương mại hóa một loại sâm quý ở Bến Tre. Trong tương lai không xa, người dân Bến Tre hy vọng sa sâm ở vùng biển Thạnh Phú sẽ vươn xa và sánh ngang với các loài sâm quý trên thế giới.

Cao Đẳng
Đài PT-TH Bến Tre