Một số vấn đề cần quan tâm cho vụ lúa hè thu sau giai đoạn hạn, mặn

Mùa khô 2019-2020 vừa qua, vùng ĐBSCL đã đối mặt với tình hình xâm nhập mặn sớm, độ mặn cao và xâm nhập sâu vào nội đồng đã vượt mốc lịch sử. Mùa mưa bắt đầu, nông dân đang chuẩn bị xuống giống vụ lúa Hè Thu. Tuy nhiên, vụ lúa Hè Thu năm nay đầy khó khăn, thách thức do thời tiết diễn biến cực đoan, đất bị nhiễm mặn kéo dài, khi có mưa xuống thì mặn tích lũy trong đất sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng cho lúa giai đoạn mạ, dễ dẫn đến nguy cơ ngộ độc phèn, mặn. Những vùng bị nhiễm mặn với nồng độ muối càng cao thì tác hại càng nặng. Do đó, trong sản xuất lúa Hè Thu, ngoài việc áp dụng những tiến bộ kỹ thuật trong canh tác, nông dân cần chú ý khâu rửa phèn, mặn đầu vụ thật kỹ để cây lúa sinh trưởng và phát triển tốt làm tiền đề cho một vụ lúa bội thu.

 

+ Rửa phèn, mặn:


Đây là công việc rất cần thiết được thực hiện trước khi xuống giống vì ngoài vấn đề đất bị nhiễm mặn, trong kênh mương khô cạn nước là điều kiện kích hoạt phèn tiềm tàng trở thành phèn hoạt động sẽ ức chế sự sinh trưởng của cây lúa. Các bước rửa phèn mặn được tiến hành như sau:

 

Trước tiên, đưa nước ngọt vào rửa sạch mặn phèn trong đất, cho nước ngập mặt ruộng và để trong một ngày, sau đó tháo cạn ra, nếu có điều kiện nên thực hiện nhiều lần. Tiếp theo, bón phân vôi đều khắp ruộng để “đuổi” mặn, phèn. Trên chân đất nhiễm mặn và có phèn thì nên bón loại vôi nung (CaO) để vừa rửa mặn vừa hạ phèn, liều lượng 30-50kg/công. Sau khi bón vôi, đưa nước vào ngập ruộng từ 10 - 15cm, tối thiểu khoảng 2 tuần để độc chất mặn và phèn đi ra dung dịch đất rồi tháo  bỏ nước và cho nước mới vào, làm lặp lại  2-3 lần trước khi gieo sạ sẽ giảm được thiệt hại do mặn, phèn gây ra. Sau đó tiến hành làm đất sang bằng mặt ruộng chuẩn bị xuống giống. Thay nước ruộng được nhiều lần càng tốt cho sinh trưởng cây lúa sau này.

 

+ Làm đất và mật độ gieo sạ:


Làm đất kỹ, không nên cày quá sâu trên những ruộng bị nhiễm phèn, mặt ruộng bằng phẳng, đánh rãnh thoát mặn, thoát phèn trong đầu vụ. Trong vụ lúa cần thay nước ít nhất hai lần, mỗi lần 5-7 ngày vào giai đoạn 30-35 ngày và 50-55 ngày sau sạ.

 

Mật độ gieo sạ hợp lý (100-120kg/ha), không sạ quá dày tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển.

 

+ Thời vụ xuống giống:


Nông dân cần gieo sạ theo lịch thời vụ của ngành chuyên môn địa phương khuyến cáo cũng như áp dụng các biện pháp kỹ thuật trên đồng ruộng, đặc biệt là cần gieo sạ đồng loạt, tập trung và né rầy. Riêng những khu vực bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn phải rửa mặn, phèn thật kỹ trước khi xuống giống và chờ mưa đều mới gieo sạ, vì vội vàng xuống giống khi gặp phải những đợt hạn trong mùa mưa không đủ nước tưới sẽ dễ đưa đến tình trạng chết giống phải gieo sạ lại làm tăng chi phí.

 

+ Bón phân:


Bón phân cân đối theo từng giai đoạn của cây lúa, tránh bón thừa đạm làm cây lúa dễ nhiễm sâu bệnh. Nên bón lót phân lân và kali  trước khi gieo sạ. Trên chân ruộng nhiễm phèn nên bón lót phân lân nung chảy, có khả năng giúp ruộng hạ phèn, mặn gây độc cho cây lúa, đồng thời kích thích cho cây ra rễ mạnh và sinh trưởng tốt.

 

+ Một số trường hợp ngộ độc và dịch hại phổ biến đầu vụ lúa Hè Thu:


 1. Ngộ độc phèn:

 

Rễ lúa bị vàng nâu do nhiễm phèn.


Triệu chứng nhận biết:


Ngộ độc phèn là trường hợp thường xảy ra đầu vụ lúa Hè Thu, đặc biệt trên những chân ruộng nhiễm phèn nặng, trong điều kiện thiếu nước tầng đất sinh phèn dễ bị oxy hóa, dẫn đến hiện tượng xì phèn gây ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây lúa đầu vụ. Triệu chứng ngộ độc phèn thể hiện lá lúa xuất hiện nhiều đốm nâu, lá có màu tím sẫm hoặc chuyển màu nâu cam, phiến lá hẹp, vàng, lưa thưa, cây lúa thấp, không phát triển mặc dù đã bón phân đầy đủ. Rễ có màu nâu sậm và xoăn làm cho cây lúa khó hấp thụ dinh dưỡng, nên cây chậm phát triển, nếu không khắc phục kịp thời, cây lúa sẽ suy yếu dần và có thể chết.

 

Biện pháp khắc phục:


Khi lúa xuất hiện triệu chứng ngộ độc phèn nên thay nước, để rửa độc chất trong đất. Nên ngưng bón phân đạm, đồng thời, rãi thêm phân lân hoặc phun phân bón lá có hàm lượng lân cao như K-Humate hoặc Hydrophos để tái tạo bộ rễ. Sau đó khi cây lúa phục hồi (thấy ra rễ trắng) mới cung cấp thêm phân đạm hoặc NPK. Nếu trường hợp trong kênh không có nước thì có thể phun nước hoặc phân bón lá để tạm thời cung cấp nước và dinh dưỡng cho cây chịu đựng tạm thời trong thời gian khô hạn.

 

2. Ngộ độc mặn:

Triệu chứng lúa bị nhiễm mặn.


Triệu chứng nhận biết:


Cây lúa bị độc do mặn thì chóp lá non bị trắng, cuốn lại và khô đi, cây sinh trưởng kém, đẻ nhánh ít và có thể chết.

 

Biện pháp khắc phục:


Rửa mặn thật kỹ trước khi xuống giống. Chỉ gieo sạ khi có đủ nước ngọt cung cấp cho lúa. Cần ưu tiên sử dụng phân đạm gốc amon (NH4+) để hạn chế độc Na+ và dạng phân lân dễ tiêu như super lân, lân có trong DAP, MAP, MKP... để cung cấp lân cho cây. Sử dụng phân bón có chứa Silic nhằm nâng cao sức chống chịu mặn của cây lúa. Phun phân bón lá vào các giai đoạn sinh trưởng khác nhau cũng giúp cho cây lúa đủ sức vượt qua được tác hại do mặn gây ra khi bộ rễ không hút đủ dinh dưỡng, đồng thời cũng làm tăng khả năng chống chịu điều kiện bất thường.

 

3. Bọ trĩ (bù lạch):

Ấu trùng bọ trĩ hại lúa.

 

Bọ trĩ thường xuất hiện đầu vụ lúa Hè Thu. Bọ trĩ chích hút nhựa lá, làm chóp lá xe lại, biến vàng và có thể khô cháy nếu mật độ cao và ruộng bị khô hạn. Bọ trĩ thường chỉ gây hại khi lúa còn nhỏ (giai đoạn mạ). Thời tiết nóng, khô, ruộng thiếu nước, thiếu phân là điều kiện thích hợp cho chúng phát triển. Ruộng bị bọ trĩ gây hại chỉ cần đảm bảo đủ nước, cung cấp dinh dưỡng kịp thời, lúa sẽ phục hồi tốt. Nếu trong trường hợp khô hạn, không có nước để cho vào ruộng, có thể phun phân bón lá để cung cấp nước và dinh dưỡng tạm thời cho cây lúa trong thời gian ngắn nhưng sau đó vẫn phải cho nước trong ruộng.

 

4. Sâu keo:

 Sâu keo cũng là loại sâu hại gây ảnh hưởng không nhỏ đến sinh trưởng cây lúa nếu không phòng trị kịp thời. Sâu non ăn khuyết lá lúa từng mãng lớn ở ngọn hoặc dọc bìa lá. Sâu lớn tuổi sức ăn rất mạnh, mật độ cao, cả đàn ăn trụi hết lá của cả ruộng lúa, cắn đứt cả cây mạ non (nông dân còn gọi là sâu đàn). Sâu keo chủ yếu phá hại lúa ở giai đoạn mạ đến đẻ nhánh. Những đợt sâu keo bộc phát thường xảy ra sau một thời gian khô hạn kéo dài, tiếp theo là trận mưa lớn. Sâu keo bị nhiều loài thiên địch không chế, chủ yếu là các loài ong ký sinh trứng, kiến ba khoang và nhóm nhện ăn bướm và sâu non; vi khuẩn đa diện gây bệnh làm sâu non chết treo lơ lững trên cây.

Sâu non của sâu keo.

Biện pháp phòng trừ:


- Dọn sạch cỏ dại xung quanh bờ và trong ruộng.

 

- Khi sâu non phát sinh mật độ cao, nếu có điều kiện thả vịt con vào ruộng để ăn sâu rất có hiệu quả.

 

- Sử dụng thuốc hóa học thì nên phun giai đoạn sâu tuổi nhỏ sẽ có hiệu quả cao. Sâu càng lớn càng khó diệt vì sâu kháng thuốc mạnh. Phun các thuốc trừ sâu sinh học như: Abatin, Brightin hoặc chế phẩm sinh học như nấm xanh, nấm trắng... Nên phun vào buổi chiều mát, dâng cao mực nước trong ruộng.

 

5. Sâu cuốn lá nhỏ:

Sâu cuốn lá nhỏ gây hại lá lúa. 

 

Sâu cuốn lá nhỏ là đối tượng dịch hại rất phổ biến nhưng không quan trọng, nhất là trà lúa còn nhỏ (dưới 40 ngày) nếu có sâu gây hại cũng không ảnh hưởng đến năng suất vì cây lúa trong thời gian này có khả năng ra lá mới tự đền bù. Vì thế, nông dân không cần thiết sử dụng thuốc trừ sâu để phòng trừ sâu cuốn lá. Biện pháp hạn chế sự phát triển của sâu cuốn lá nhỏ là bón phân cân đối NPK, tránh bón thừa đạm. Tuyệt đối không phun thuốc phòng tràn lan sẽ giết chết thiên địch làm bộc phát sâu rầy giai đoạn sau của lúa.

 

6. Rầy nâu:

Trưởng thành rầy nâu gây hại lúa non.


Rầy nâu di trú rất đáng quan tâm vì thời vụ của các địa phương trong vùng đan xen nên khả năng rầy nâu từ các tỉnh lân cận sẽ di trú sang những trà lúa non. Ngoài tác hại chích hút cây lúa, gây cháy rầy, rầy nâu còn truyền virus gây bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá đây là bệnh rất nguy hiểm gây thiệt hại diện rộng. Chú ý khi thăm đồng, quan sát gốc lúa để phát hiện rầy nâu. Nếu mật số cao, có thể phun thuốc hóa học khi rầy tuổi 2-3, sử dụng thuốc nhóm chống lột xác như Applaud 10WP, Butyl 10WP,… phun thuốc trừ rầy nên dâng cao mực nước trong ruộng và phun kỹ phần gốc lúa, hạn chế dùng nhóm thuốc phổ rộng sẽ giết chết thiên địch dễ gây bộc phát sâu rầy vào trong thời gian tới.

 

7. Bệnh đạo ôn (bệnh cháy lá lúa):


Bệnh đạo ôn có thể xuất hiện từ rất sớm giai đoạn mạ cho đến lúa đẻ nhánh, làm đòng, trổ. Bệnh tấn công trên lá, đốt thân, cổ lá, cổ bông. Bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất lúa nếu không phát hiện sớm và phòng trừ kịp thời. Bệnh chớm xuất hiện là những chấm kim màu vàng nâu, về sau vết bệnh phát triển thành hình mắt én. Để phòng trừ bệnh đạo ôn, cần chọn giống kháng bệnh, mật độ sạ vừa phải, bón phân cân đối, tránh bón thừa đạm, không để ruộng khô nước, khi bệnh chớm xuất hiện phun thuốc đặc trị như: Filia 525SE, Flash 75WP, Fuji-one 40 WP, Beam 75WP, Rabcide 30WP,…

Triệu chứng bệnh đạo ôn gây trên lá lúa.

 

Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, nông dân cần ứng phó bằng những giải pháp canh tác thông minh phù hợp trong từng vùng, từng địa phương, như thế mới mang lại hiệu quả trong sản xuất.

Tin tức khác cùng chuyên mục
• Thanh niên khởi nghiệp từ mô hình nuôi chim yến phụng
• Sở Khoa học và Công nghệ tổng kết thực hiện đề án xây dựng cơ sở hạ tầng cung cấp nước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt
• Khoa học và Công nghệ Bến Tre với ngành tài nguyên và môi trường địa phương
• Kết quả thực hiện đề án phát triển công nghiệp tỉnh Bến Tre giai đoạn 2016 – 2020 và hướng đến năm 2030 của ngành khoa học và công nghệ
• Những vấn đề cần lưu ý trong sử dụng nước tưới cho cây trồng ở giai đoạn hạn hán xâm nhập mặn
• Phát triển bền vững mô hình lúa – tôm và ứng dụng mô hình nuôi tôm hai giai đoạn
• Mô hình nuôi dế thương phẩm mang lại thu nhập ổn định tại Thành Triệu
• Xử lý mặn trên cây ăn trái bằng chế phẩm vi sinh
• Ứng dụng khoa học, công nghệ xây dựng mô hình liên kết trồng và phát triển sản phẩm từ sa sâm nam trên địa bàn huyện Thạnh Phú
• Khởi nghiệp từ nghề làm cây kiểng mai vàng
• Canh tác bưởi da xanh theo hướng hữu cơ sinh học-giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu
• Bà Cao Thị Chiên người không ngừng xây dựng và phát triển tổ hợp tác trồng sầu riêng ấp Hàm Luông
• Hội thảo “văn hóa và văn minh đô thị ở các nước Đông Nam Á trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0” và bài học cho di sản văn hóa Bến Tre
• Xã Tân Trung, huyện Mỏ Cày Nam chuyển giao quy trình kỹ thuật chăm sóc cây bưởi da xanh xen trong vườn dừa theo tiêu chuẩn hữu cơ – PGS
• Hiệu quả bước đầu từ mô hình chăn nuôi gà tàu lai nòi thương phẩm có nguồn gốc