Phòng trừ sâu hại rau họ bầu bí trong mùa nắng

Rau họ bầu bí (bầu, bí, dưa, mướp, khổ qua,…) là loại rau ăn trái được trồng phổ biến. Trong mùa nắng trồng rau dễ đạt năng suất cao vì lượng ánh sáng đầy đủ, ít bệnh hại, tuy nhiên là điều kiện thuận lợi phát sinh nhiều loại côn trùng gây hại làm ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất và sản lượng trái. Trong đó, đáng quan tâm nhất là bọ trĩ sọc vàng, bọ dưa và sâu xanh đục trái.

 

 

 

Bọ trĩ sọc vàng là loài sâu hại phổ biến trên cây họ bầu bí nhất là trong mùa nắng. Trưởng thành nhỏ, màu vàng xám, dài khoảng 1,2-1,4 mm. Cánh trước có hàng lông cứng trên gân cánh. Trứng được đẻ trong mô ở các bộ phận non của cây. Bọ trĩ non màu vàng nhạt, trong suốt khi mới nở và giống như con trưởng thành nhưng nhỏ hơn và không có cánh, sống gây hại chung với bọ trĩ trưởng thành.
     

 

 Trưởng thành bọ trĩ sọc vàng.  
 

 

 Ấu trùng bọ trĩ sọc vàng.
 
 
Đọt dưa hấu bị bọ trĩ gây hại.
 
 
 Triệu chứng mướp nhiễm bệnh virus do bọ trĩ là môi giới truyền bệnh.
 

 
Bọ trĩ sống tập trung đọt non hay mặt dưới lá non, chích hút nhựa ở ngọn, lá, nụ, hoa và trái non. Khi nắng lên, bọ trĩ ẩn nấp trong rơm rạ hoặc các lá bị cuốn. Bọ trĩ sọc vàng gây hại nặng, đọt bị chùn lại, lá non khi mở ra thường bị xoăn, nhăn nhúm, hoa bị thui, trái bị nám nâu và rất dễ bị rụng khi còn non. Các cây họ bầu bí ở giai đoạn sinh trưởng thân lá, nếu bị bọ trĩ sọc vàng gây hại nhiều ở ngọn chính thì ngọn cây bị đứng, không phân nhánh và chiều cao kém phát triển. Bọ trĩ sọc vàng gây hại trên cây suốt từ giai đoạn cây con đến khi cây ngừng sinh trưởng. Vòng đời bọ trĩ ngắn, trung bình 15-18 ngày. Ngoài tác hại chích hút đọt non bọ trĩ còn truyền bệnh virus cho cây. Triệu chứng bệnh thể hiện trên lá và toàn cây. Cây bị bệnh đọt non xoăn lại, lá nhạt màu và lốm đốm vàng loang lổ, các đốt thân co ngắn, dây chùn lại, phát triển chậm, trái ít và biến dạng, méo mó. Ngoài tự nhiên bọ trĩ sọc vàng có thể bị tấn công bởi một số thiên địch như Bọ cánh lưới (Chrysopha sp), ong ký sinh,...

 Trưởng thành bọ dưa.


Bên cạnh, bọ dưa cũng phát triển và gây hại mạnh trong mùa nắng nóng. Trưởng thành bọ dưa là bọ cánh cứng hình bầu dục, có kích thước khá to, bằng đầu đũa ăn, màu vàng cam. Bọ trưởng thành hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối, trời nắng ẩn dưới tán lá hoặc trong đất, đẻ trứng rãi rác trên mặt đất. Sâu non sống và hoá nhộng trong đất. Bọ trưởng thành cạp lớp biểu bì mặt lá thành một đường vòng làm lá bị thũng thành những lổ tròn. Bọ dưa thường cắn phá mạnh khi cây có 4-5 lá thật, mật số cao có thể làm cây trụi hết lá và đọt non. Ấu trùng bọ dưa sống trong đất ăn rễ cây làm cây sinh trưởng kém và có thể chết.

 Sâu xanh đục trái gây hại trên trái khổ qua tây.
 
 
Sâu xanh đục trái gây hại trên trái khổ qua.
 

Ngoài ra, sâu xanh đục trái là loại dịch hại chính ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất rau họ bầu bí nếu chúng xuất hiện với mật độ cao. Trưởng thành của sâu xanh đục trái là loài ngài, cánh màu trắng viền nâu xung quanh. Trứng được đẻ rải rác ở mặt dưới của lá. Sâu non tuổi nhỏ ăn phần diệp lục mặt dưới của lá. Sâu tuổi lớn ăn mô lá chỉ còn lại phần gân. Sâu thích gặm ăn phần biểu bì của vỏ trái làm giảm giá trị thương phẩm của trái hoặc đục vào bên trong làm cho trái rất dễ bị rụng và thối khi gặp ẩm độ cao. Sâu gây hại nặng giai đoạn ra hoa, kết trái. Sâu non nhả tơ trắng kết dính các lá non lại với nhau làm tổ, sinh sống và gây hại luôn trong tổ. Khi bị động chúng nhảy ra khỏi tổ linh hoạt. Sâu đẫy sức hóa nhộng trong tổ hoặc ở các lá kề cận với trái.

Đa số các loại rau họ bầu bí được thu hoạch hàng ngày. Vì thế, để bảo vệ năng suất đồng thời phải bảo đảm nông sản sạch, nông dân nên áp dụng biện pháp canh tác nhằm hạn chế sâu hại như: Vệ sinh đồng ruộng; thu gom tàn dư cây trồng để ủ phân hoặc đốt; Nuôi thả ong ký sinh Trichogramma sp. (ong mắt đỏ) trên ruộng rau phòng trừ sâu xanh đục trái; áp dụng biện pháp thủ công hoặc ưu tiên chọn lọc những loại thuốc sinh học ít độc, có thời gian cách ly ngắn. Thăm ruộng rau thường xuyên, nhất là giai đoạn ra đọt non hoặc trái non, khi phát hiện bọ trĩ phát triển nhiều phun  Dầu khoáng SK EnSpray 99 hoặc các loại thuốc như: Chess 50WG, Gepa 50WG, Takare 2EC... phun với nhiều nước, chỉnh péc phun mịn hạt, hướng pec phun kỹ phần đọt non nơi bọ trĩ ẩn náu. Bọ trĩ rất mau kháng thuốc vì thế nên sử dụng thuốc luân phiên. Đối với bọ dưa có thể sử dụng chế phẩm nấm xanh, dầu khoáng. Trường hợp nhiễm sâu xanh đục trái nên phát hiện sớm và phun Biocin 16WP, Vineem 1500EC, Success 25SC,…. Phun thuốc vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát.

Chú ý: Tuyệt đối bảo đảm đúng thời gian cách ly để an toàn cho sức khoẻ người tiêu dùng.

Huỳnh Hữu Đoàn
Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Châu Thành